Başbakan, UÇK’nin Eski Yöneticilerinin Savunulması İçin Devlet Stratejisi Talep Ediyor

Pazar akşamı Priştine’nin merkezinde, Kosova Kurtuluş Ordusu’nun (UÇK) eski yöneticileri hakkında Lahey’deki Kosova Özel Daireleri tarafından verilen karara karşı düzenlenen protesto sırasında dev bir Arnavut bayrağı açıldı. Başkentin merkezi meydanında çok sayıda vatandaş bir araya gelirken, kalabalığın arasında büyük boyutlu Arnavut bayrağı da açıldı. Protestodan yansıyan görüntülerde, bayrağın onlarca katılımcı tarafından taşındığı görülürken, çevresinde de bazıları bayrak ve pankart taşıyan çok sayıda protestocu toplandı. Protesto, Lahey’deki Özel Mahkeme’nin UÇK’nin eski yöneticileri hakkında açıkladığı kararın ardından düzenleniyor. Kosova Polisi daha önce yaptığı açıklamada, protestonun sorunsuz şekilde gerçekleştirilmesi, kamu düzeni ve güvenliğinin korunması ve başkentteki trafiğin yönetilmesi amacıyla personel ve lojistik kapasitesini seferber ettiğini duyurmuştu.

Kosova Kurtuluş Ordusu'nun (UÇK) eski yöneticilerine destek amacıyla düzenlenen protestolar, Lahey'deki Özel Mahkeme tarafından toplam 81 yıl hapis cezasına çarptırılmalarının ardından bu akşam beşinci kez devam edecek. “Liria ka Emër-Özgürlüğün Adı Var” platformu, Facebook üzerinden yaptığı paylaşımda vatandaşları saat 21.00'de Priştine'deki meydana çağırdı. Platformun paylaşımında, “Bu akşam saat 21.00'de, bizim için savaşanlar için meydana çıkıyoruz” ifadelerine yer verildi. Paylaşımda ayrıca, “Bize bıraktıkları özgürlük için. Bugün sesimize ihtiyaç duyan özgürlük savaşçıları için” denildi. “Liria ka Emër”, vatandaşlara protestoya katılmaları çağrısında bulunarak, “Eksik kalma. Çok olalım. Birlikte olalım” ifadelerini kullandı. Öte yandan, tanınmış şarkıcı Ledri Vula ile UÇK gazisi Bekim Shyti, bu akşam Priştine'deki İskender Bey Meydanı'nda düzenlenecek “Benim adıma değil” (Jo në emrin tim) başlıklı protestoda kalabalığa hitap edecek. İkilinin protestoda yer alması, son günlerde özgürlük savaşçılarına destek amacıyla düzenlenen protesto ve etkinliklere katılan sanatçı ve kamuya mal olmuş isimlerin oluşturduğu zincirin devamı olarak değerlendiriliyor.

Gümrük İdaresi’ne göre gönderiler, risk yönetim sistemi aracılığıyla kontrol için seçiliyor. Gerekli görülmesi halinde fiziksel kontroller de gerçekleştiriliyor. Ekonomist Fidan Qerimi, internet üzerinden yapılan alışverişlerdeki artışı olumlu yönleri bulunan bir gelişme olarak değerlendirirken, özellikle yerel işletmelerle rekabet açısından olumsuz etkilerinin de olabileceğine dikkat çekiyor. Gönderi ve internet alışverişleri artık yalnızca tek bir tıklamayla gerçekleştirilebiliyor. Ancak tüketiciler açısından sağladığı kolaylığın yanı sıra, bu durum Kosova’ya giren malların kontrol edilmesi gerekliliğini de beraberinde getiriyor. Kosova Gümrük İdaresi, internet üzerinden satın alınan ürünlerin risk yönetim sistemleri aracılığıyla kontrol için seçildiğini belirtti. Gümrük İdaresi tarafından yapılan açıklamada, “Kosova Gümrük İdaresi, ek kontrollere ihtiyaç duyabilecek gönderilerin belirlenmesi ve seçilmesi için ASYCUDA sistemi de dahil olmak üzere risk yönetim sistemlerini kullanmaktadır. İnternet üzerinden satın alınan gönderilerde seçim; malın niteliği, beyan edilen değeri ve gümrük değerlendirmesi açısından ilgili diğer unsurlar gibi çeşitli risk faktörlerine dayanmaktadır.” denildi. Kontroller belge üzerinden gerçekleştirilebildiği gibi, gerekli görülmesi halinde Gümrük İdaresi gönderilerin fiziksel kontrolünü de yapıyor. Kosova Gümrük İdaresi verilerine göre, bu yılın ilk sekiz ayında internet üzerinden yapılan alışverişlerden 160 binden fazla gönderi Kosova’ya giriş yaptı. İnternet alışverişleri giderek daha fazla yaygınlaşırken, Eurostat verileri Avrupalıların yüzde 78’inin internet üzerinden alışveriş yaptığını gösteriyor. Bununla birlikte, Avrupalı tüketicilerin toplam harcamaları içerisindeki fiziksel mağaza satışlarının payı üst üste dördüncü yılda da gerileyerek yüzde 31,9’a düştü. Ekonomist Fidan Qerimi, internet alışverişlerindeki artışı olumlu ve olumsuz yönleri bulunan bir gelişme olarak değerlendiriyor. Qerimi, özellikle yerel işletmelerle rekabet açısından bu durumun önemli etkileri olduğunu belirtiyor. Qerimi, “Yurt dışından ve Kosova pazarından yapılan internet alışverişlerindeki artışın iki etkisi olduğunu düşünüyorum. Bir yandan tüketiciler açısından daha geniş bir ürün seçeneği ortaya çıkıyor ve yerel pazarda bulunmayan ürünlere erişim sağlıyoruz. Yani bunun olumlu tarafı bu. Ancak diğer yandan rekabet ve yerel işletmeler açısından doğrudan bir baskı söz konusu. Özellikle küresel şirketler, küresel pazarlara erişimleri ve daha büyük miktarlarda tedarik yapabilmeleri nedeniyle çok daha avantajlı bir konumda. Bu da doğal olarak daha düşük fiyatlarla ürün tedarik etmelerini sağlıyor ve onları yerel ürünler ya da ülke içinde ürün satan şirketler karşısında oldukça rekabetçi hale getiriyor.” dedi. Kosova, internet üzerinden satın alınan ürünlerin başlıca kategorilerinin bazılarında da ithalata yüksek ölçüde bağımlı durumda. Kosova İstatistik Ajansı’nın 2025 yılı verilerine göre, yalnızca tekstil ve giyim sektöründeki ithalatın değeri 383 milyon Euro'ya ulaşıyor. Ayakkabı ve deri ürünlerinde ise ithalat 87 milyon Euro'yu aşıyor. Öte yandan, kozmetik ve benzeri ürünlerin de dahil olduğu kimya sanayi ürünlerinde ithalat 532 milyon Euro'ya ulaşıyor.

Kosova Polisi, Lahey'deki Özel Mahkeme'nin kararına karşı bugün saat 21.00'de Priştine'nin merkez meydanında düzenlenmesi planlanan protesto nedeniyle gerekli güvenlik kapasitesini devreye soktuğunu açıkladı. Polis tarafından yapılan açıklamada, protestoların sakin şekilde sona ermesinin ardından bazı katılımcıların araçlarıyla başkent genelinde hareket etmeye devam ettiği ve bazı sürücülerin tehlikeli ve kontrolsüz şekilde araç kullandığının tespit edildiği belirtildi. Basının aktardığı açıklamada, polis müdahalelerinin amacının trafik kurallarının ihlal edilmesini önlemek ve yayalar da dahil olmak üzere vatandaşların güvenliğini sağlamak olduğu ifade edildi. Kosova Polisi ayrıca, vatandaşların Kosova Kurtuluş Ordusu-UÇK bayrakları veya ulusal semboller taşıdıkları gerekçesiyle durdurulduğu ya da cezalandırıldığı yönündeki iddiaları reddetti. Polis, vatandaşlara ve medya kuruluşlarına yalnızca resmi bilgilere dayanma ve doğrulanmamış iddiaların yayılmasından kaçınma çağrısında bulundu.

Eski Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani, New York’ta düzenlenen “Qatar Economic Forum, Powered by Bloomberg” forumunun açılışına katıldı. Osmani, foruma Katar Başbakanı ve Bloomberg’in daveti üzerine katıldığını duyurdu. Büyük jeopolitik ve ekonomik değişimlerin yaşandığı bir dönemde düzenlenen forumun, siyasi liderleri, uluslararası kurumların yöneticilerini ve önde gelen Amerikan ve uluslararası şirketlerin temsilcilerini bir araya getirdiğini belirten Osmani, etkinliklerin Kosova açısından önemli fırsatlar sunduğunu ifade etti. Osmani, bu tür organizasyonların uluslararası ortaklıkların güçlendirilmesi, Kosova’ya destek sağlanması ve yeni yatırım ve kalkınma fırsatlarının oluşturulması açısından önemli olduğunu kaydetti. Osmani, Kosova’nın geleceğe yönelik fırsatların şekillendirildiği uluslararası tartışmaların bir parçası olması gerektiğini vurguladı.  

ABD Ulusal Güvenlik Konseyi’nin eski yetkililerinden ve Georgetown Üniversitesi profesörü Charles Kupchan, eski Kosova Cumhurbaşkanı Hashim Thaçi’nin Lahey’de aldığı mahkûmiyet kararının Kosova’nın uluslararası konumunu değiştirmesini beklemediğini söyledi. Kupchan’a göre Thaçi, savaş dönemindeki rolünün ardından sivil bir lidere dönüşerek Kosova’nın bağımsızlığa ilerlemesine ve ABD ile Avrupa ülkeleriyle ilişkiler kurmasına katkı sağladı. Bu nedenle Kupchan, kararın Batı’nın Kosova’ya yönelik yaklaşımını temelden değiştirmeyeceğini belirtti. Kupchan, kararın kısa vadede sarsıcı bir etkisi olabileceğini ancak Kosova’nın uluslararası tanınmalarını, Batı ile ortaklıklarını veya Avro-Atlantik entegrasyon sürecini olumsuz etkilemesini beklemediğini ifade etti. Profesör, Sırbistan ile normalleşme sürecinin de karardan etkilenmeyeceğini kaydetti. Thaçi’nin mirasına ilişkin değerlendirmesinde ise Kupchan, eski Kosova liderinin hem bağımsızlık sürecindeki rolüyle hem de Lahey’deki mahkûmiyet kararıyla hatırlanacağını belirterek, bunun “karmaşık bir miras” oluşturduğunu söyledi. Kupchan ayrıca, Kosova’nın bağımsızlık mücadelesinin etnik temizliğe karşı bir mücadele olduğunu savunurken, bunun savaş suçlarını meşrulaştıramayacağını ifade etti. Profesöre göre haklı görülen bir dava, işlenen suçların gerekçesi olamaz. Thaçi’nin bağımsızlık sürecindeki rolü ile Lahey’deki mahkûmiyeti arasındaki yaklaşık 18 yıllık zaman farkına dikkat çeken Kupchan, bu iki unsurun ilerleyen yıllarda Thaçi’nin nasıl hatırlanacağını birlikte şekillendireceğini söyledi.

Kosova Demokratik Birliği (LDK) Genel Başkanı Lumir Abdixhiku, 1999 yılında Sırp güçleri tarafından kaçırılarak öldürülen Arnavut Entelektüeller Grubu üyeleri Idriz Rrecaj, Adem Beqiri ve Salih Mëziu’nun Zubin Potok’ta kimliklerinin belirlenmesinin savaş suçlarının aydınlatılması açısından önemli bir adım olduğunu söyledi. Abdixhiku, ailelere başsağlığı dilerken, üç kişinin 19 Nisan 1999’da kaçırıldığını ve ailelerinin 27 yıl boyunca yakınlarının akıbetini öğrenmeyi beklediğini belirtti. LDK lideri ayrıca, Skenderaj’daki LDK şubesinin eski başkanı olan Idriz Rrecaj’ın savaş yıllarında Arnavutların siyasi örgütlenmesi ve Kosova’nın özgürlüğü için yürütülen çalışmalara katıldığını vurguladı. Abdixhiku bu vesileyle, savaş sırasında kaybolan tüm kişilerin akıbetinin aydınlatılması ve işlenen suçların belgelenmesinin Kosova kurumlarının öncelikleri arasında kalması çağrısında bulundu.  

Priştine Üniversitesi Öğrenci Parlamentosu, Lahey’deki Özel Mahkeme’nin kararını protesto etmek amacıyla yarın 21 Eylül düzenlenecek barışçıl yürüyüşe katılım çağrısında bulundu. Öğrenci Parlamentosu temsilcileri bugün düzenledikleri basın toplantısında, yürüyüşün saat 11.30’da Öğrenci Merkezi’nden başlayacağını ve “İskender Bey” Meydanı’na kadar devam edeceğini duyurdu. Öğrenciler, saat 12.00’de meydanda konuşmalar da gerçekleştirecek. Öğrenci Parlamentosu temsilcisi Flon Kastrati, yürüyüşün birlik, onur ve dayanışma çağrısı amacıyla düzenlendiğini belirtti. Kastrati ayrıca öğrencilerin altı maddeden oluşan bir memorandum hazırladığını ve belgenin etkinlik sırasında kamuoyuna sunulacağını söyledi.

Dışişleri ve Diaspora Bakanı Glauk Konjufca, Husilerin Suudi Arabistan Krallığı’na yönelik saldırı ve tehditlerini kınadı. Konjufca, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda, Suudi Arabistan’a yönelik devam eden saldırıların, Riyad ve kutsal şehir Mekke’ye yönelik saldırı girişimleri de dahil olmak üzere, “tehlikeli bir tırmanış” teşkil ettiğini söyledi. Konjufca, “Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik devam eden saldırıları, Riyad ve kutsal şehir Mekke’ye yönelik saldırı girişimleri de dahil olmak üzere, güçlü bir şekilde kınadığımız tehlikeli bir tırmanışa işaret ediyor.” diye yazdı. Konjufca, Kosova’nın Suudi Arabistan’la dayanışma içinde olduğunu ifade ederken, Krallığın egemenliği ve toprak bütünlüğüne yönelik desteğini yineledi. Konjufca, “Sivillere ve sivil altyapıya yönelik saldırılar durdurulmalı, seyrüsefer özgürlüğüne ise uluslararası hukuka uygun şekilde saygı gösterilmelidir.” açıklamasında bulundu.

Kenyalı atletler, Priştine Maratonu’ndaki üstünlüklerini sürdürdü. Maratonun ana kategorisi olan 42 kilometrelik yarışın galibi belli oldu. Yarışı Kenyalı atlet John Njuguna Kuria kazandı. Bu sırada çok sayıda atlet parkurda yarışmaya devam ediyor. Priştine Maratonu’nun 26. edisyonuna 1.500’den fazla sporcu katılırken, yarışmacıların büyük çoğunluğunu amatörler oluşturdu.