“DOĞRU YOL” TÜRK KÜLTÜR SANAT DERNEĞİ NASIL BİR DERNEKTİR

Raif VIRMİÇA

Kosova’da yaşamakta olan Türk halkının kültür, sanat, müzik ve edebiyat alanında büyük başarılara mazharını müessir eden kültür sanat derneklerimizin başında gelen endişesiz Prizren’de 75 yıldan bu yana faaliyet gösteren “Doğru Yol”  Türk Kültür Sanat Derneği’dir. Kosovalı Türklerin, 1951 yılında gerek politik, gerekse kültürel alanda kazandıkları haklar çerçevesinde açılan Türkçe ilkokul ve ortaokullar, Priştine Radyosu’nda yayınlanmaya başlayan Türkçe yayınları yanı sıra, Türk kültürünün ve sanat hamisinin inkişafı için kurulan kültür sanat derneklerinin de halkımıza büyük bir hizmeti geçmiştir. Bu hizmet halen büyük bir sabır, titizlik ve itina ile berdevamdır.

1951 yılında bu topraklarda Türklerin resmen tanınmasıyla ve yeniden sahneye çıkmasıyla, evvel ki yıllarda Prizren'de sanat ve kültür alanında faaliyet gösteren “Rebap”, “Gayret”, “Merhamet” “Şar”, “Şefkat”, “Kosova” ve “Balkan” cemiyetlerin birleşmeleri sonucu resmen kurulan "DOĞRU YOL" TÜRK KÜLTÜR SANAT DERNEĞİ, yarım asırdan fazla bir zaman diliminde mütemadiyen Kosova’da yaşamakta ve varlıklarını, kültürlerini, örf, adet gelenek ve göreneklerini, müzik ve folklorunu büyük bir gayretle muhafaza etmekte olan Türklerin kültürel, sanatsal ve yazınsal alanında bir ana yuvasını oluşturmuş ve bütün bu alanlarda mütenevvi katkılar sunarak, Kosova’daki Türk musikisinin, kültürünün ve sanatının bugünkü seviyesine ulaşmasında en büyük katkısı olmuştur.  

“Doğru Yol” derneği buralardaki Türk musikisinin, kültürünün ve sanatının bir merkezi olmakla, daha tahsis olduğu yıldan başlayarak günümüze dek, halkımızın üzerinde titrediği bir varlık ve Türk yuvası olması yönünde muvaffak olmuştur. O yıllarda kültür sanat faaliyetlerinin pek kesif olmadığı; televizyonun halen bulunmadığı; radyo alıcılarının da tek tük kimi ailelerde olduğu göz önünde bulundurulduğunda, “Doğru Yol” derneğinin kuruluşu, varlığı ve faaliyetlerinin anlamı daha da güzel bir şekilde ortaya çıkmaktadır. II. Dünya muharebesi akabinde o yokluk ve sıkıntılarla dolu yıllarında, “Doğru Yol” derneği gerek halkımızın varlığı, gerek kültürel değerlerimizin korunup işlenmesi, gerekse eğlence yaşamının zenginleştirilmesi bakımından bu derneği tahsis eden, onu büyük bir titizlik ve itinayla koruyan, geliştiren küçük büyük, her yaşta azanın ne denli büyük ve necip bir görevi üstlenip bunu başarıyla gerçekleştirmiş oldukları kendiliğinden ortaya çıkmakladır. 

Yıllar boyunca, kültürel ve sanatsal yaşamın her alanında faaliyetlerini titiz bir şekilde sürdürmeye itina göstermişlerdir ki buralarda Türk müziğinin, tiyatrosunun, edebiyatının,  şairlik geleneğin, kültür ve diğer varlıklarımızın faaliyet sahalarının kaidesini oluşturmuştur.

“Doğru Yol” derneğinin yıllar boyunca gerçekleştirdiği bu güzel ve necip faaliyetlerini sadece Prizren’de, yani dar bir çevrede teşhir etmekle kalmayıp, bunun aksine, kendi mevcudiyetini, sesini ve muvaffakını Kosova umumiyetinde olduğu gibi, ülke sınırları dışında, uluslararası sahalarda da duyurmuş ve tahkim etmiştir. Bugün, “Doğru Yol”un adı ve şanı ülke sınırlarını aşmış bulunmaktadır. Bundan pek doğal ki, buralarda yaşamakta olan Türk halkına mensup zevat gurur duymaktadır. “Doğru Yol” derneğinin en mümtaz azalarıyla 1978 yılından günümüze kadar aşağı yukarı her yıl, ana ülke Türkiye’de gerçekleştirilen uluslararası kültür, sanat, şenlik ve festivallerine katılarak, bu festival ve şenliklerde gerçekleştirdikleri faaliyetleriyle şanlarına şan katmışlardır ki artık “Doğru Yol” derneğinin adı ve dadı, Türkiye’de de bilinmekle sayılmakta ve sevilmektedir.

Bu yıl “Doğru Yol” derneğinin 75. kuruluş yıldönümü jübilesinin kutlanması gerekir. Bu nedenle yıl boyunca dernek azaları ve derneğin muhtelif kolları bu güzel jübilenin layıkıyla kaydedilmesi maksadıyla muhtelif çalışmalar peşinde olmalıdır. Prizren’de tanzim edilmesi planlanan haşmetli bir toplantıyla ve yapılan diğer faaliyetlerle biz Türkler için bayram hususiyetini taşıyacak güzel bir şekilde kutlanacaktır inşallah. 

Bu kutlama sadece derneğin kutlaması ve bayramı değil, buralarda asırlardır yaşamakta olan Türk halkının bayramı ve kutlaması da sayılmaktadır. Çünkü “Doğru Yol” halkımızla büyümüş, serpilmiş ve gelişmiş. Halkımız da Doğru Yol’a vallanmış, şeref olmuştur. Her ikisi de iç içe biri diğerini tamamlayan, güçlendiren birer vaka olarak varlıklarını sürdürüp bugüne kadar gelmişlerdir, başarıları, bayramları ortak olmuştur. Bu yüzden Prizen’deki Türk halkını “Doğru. Yol”dan soyutlamak adeta imkânsızdır. Bir düğün, bir dernek, bir meclis, bir dost toplantısı “Doğru Yol”suz düşünülemez. Nerde bir güzel toplantı varsa, bir eğlence varsa Doğru yolcular da mutlaka ordadırlar. Bu gösteriyor ki dernekle halk, 75 yıldan beri iç içe kaynaşmış bir durumda birbirlerini destekleyen, kuvvetleştiren ve geliştiren iki vaka olmuştur. “Doğru Yol” derneğinin başarısı, yıllara direnen gücü, sayılıp sevilmesi de işte buradan kaynaklanmaktadır. Gizi, sırrı, halka inmesi, halkla bütünleşmesi, halkın değerlerine ehemmiyet vermesi, bu bedelleri zarafet bir şekilde hamisi olup geliştirmesi ve bunları daha geniş halk kitlesine ulaştırıp yansıtmaktadır. 

 “Doğru Yol”u doğru yol yapan, onu sadece buralarda değil, dış ülkelerde, hususiyetle de ana vatanımız Türkiye’de şöhrete kavuşturan, işte bünyesinde bulundurduğu bu güzel hususiyetleri ve erdemleridir. “Doğru Yol”, buralardaki Türk halkının bir kültür ve sanat yuvasından başka bir kültür, eğitim ve bir dayanışma yuvasıdır. Tek sözle bir Türk ekolüdür. Bu dernek çarçubesinde ilk senelerden olmak üzere kültürel, değerlerimizin derlenip korunması, bunların geliştirilmesi, yaygınlaşması bahissi üzerinde çok ehemmiyetli faaliyetler yapılmıştır. Halkbilim zenginliklerimizin tetkikinin yapılması ve gün yüzüne çıkarılması sahasında elde edilen başarılar sözle tefhim edilemez.

Müzik faaliyetlerine gelince derneğin esas ve asil çalışma sahası olan bu bahisteki başarıları yurt dışına da taşınmış bulunmaktadır. Bugün bu dernekten yetişen şanlı müzik icracıları, solistleri ve bestecilerimizin bir bölümü, Türkiye’de dahi malumdur ve itibarlıdır. Eski Prizren türkülerinin bestelenmesi, derlenmesi, düzenlenmesi ve yeniden canlandırılmasında derneğin çok ehemmiyetli katkıları geçmiş bulunmaktadır. Bu sayede çok sayıda eski Prizren türküsü unutulmaktan kurtarılmış bulunmaktadır.“Doğru Yol” Derneği sanata ve edebiyata da büyük katkılar sunmuştur. Bu dernek çarçûbesinde başından bugüne dek faaliyetlerini sürdürmüş bulunan mütenevvi kollar çarçûbesinde, sanatın her nevide ehemmiyetli inkişaflar kaydedilmiş durumdadır. Edebiyat, resim, tiyatro kollarında faaliyet gösterenlerden çoğu, artık şanlı birer şair, yazar, ressam, tiyatro sanatçısı veya yönetmen olup çıkmıştır. Çoğu da faaliyetleriyle Kosova’da olduğu gibi hassaten Türkiye’de de ad yapmaya muvaffak olmuştur.“Doğru Yol” derneğine sadece eğitim, kültür, sanat yuvası değil, daha çok şeyler ve erdemler de ilave edilmesi gerekir bu saydıklarımıza. Çünkü “Doğru Yol” gerçekten de amatör sahasında çok güç şartlar altında, toplumun geçirdiği çok güç dönemler süresince, halkımızın ulusal, kültürel ve sanatsal varlığını korumada, inkişafında ve aksettirmesinde muazzam başarılara imza atmış bir dernektir. Tabi ki bunun böyle olmasında kadim ve sonraki başkanların, azaların ve başta halkımızın katkıları da bulunmaktadır. Çünkü bu ortak faaliyet, ahlaka ve katkıyla, “Doğru Yol” derneği bugünkü güçlü konusuna gelmiş bulunmaktadır. 

Günümüze dek sürdürdüğü faaliyetleri üzerinde dururken, aynı zamanda yalnız Prizren'de veya Kosova'da değil, ana ülkemiz Türkiye'de ve kimi Avrupa ülkelerinde de faaliyetlerini büyük bir alaka ile kabul ettirip izlenilen "Doğru Yol" derneğinin bütün bu zaman diliminde Türkiye ile Kosova’daki soydaşlarımız arasında kültürel bir köprü rolünü yaptığını gururla vurgulamak gerekir. Artı Prizren ve bu yörelerdeki Türk kültürü, sanatı, yazını, müziği ve folklorunu ana ülke Türkiye'de ve kimi Balkan ülkelerinde teşhir etmekle mütenevvi bir kültürel misyonu üstlenmiş, bu necip işini günümüze dek başarıyla gerçekleştirmiştir ve hala da gerçekleştirmektedir. 

Kuruluşundan günümüze dek “Doğru Yol” derneğinin Türk hüviyetinin, eğitiminin, kültürünün, sanatının, müziğinin ve folklorunun geliştirilmesine itina göstermesi, bura Türk halkı başta olmak üzere bu dernek azalarının da geleceğe güvenle bakmasına neden olmuştur. Bu yüzden, bugün her Türk sanatçısı, müzisyeni, folklorcusu, yazarı, ilim adamı, tek sözle her Türk aydını ana dilinde sanatını, kültürünü, müziğini teşhir etmeye ve geliştirme hürriyetini yaşamaktadır. Bu özgürlükte "Doğru Yol" Derneği, kuruluşundan bu yana kendi azalarına ve yarattığı örnekleriyle bu civarlarda yaşayan Türklere insan olmayı, aklını kullanmayı, erdemli ve ilkesel olmanın anlamını, yaşamın tadını ve toplumda örnek olmayı öğretmiştir. Öyle ki bugün, bura Türkleri için bir "Efsane ve Ekol" olarak bilinen "Doğru Yol" derneği ta baştan beri yalnız azalarını değil, genelde bura Türk insanına kültürün en iyi örneklerini sergileyip, doğru yolda yürüme ve gelişmelerini sağlamıştır. 

Bu ilkelere ve çizmiş olduğu yöntemiyle "Doğru Yol" Türk Kültür Sanat Derneği, 75 yıldır Rumeli'de ve Balkanlar'da Türkçenin, Türk musikisinin, kültürünün ve sanatının sağlam olan alt yapısıyla yıkılmaz hisarı olmuştur. 1951'lerden sonra bu topraklarda yetişen sanatçı, yazar, şair, tiyatro sanatçısı, ressam, aydın, tek sözle Türklüğün ve Türkçenin bayrağını dalgalandıranların büyük bir çoğunluğu bu dernekten duygu ve beceri aşısını almış, bu amaçta hizmeti en kutsal ve onurlu bir görev olarak bilmiştir. Bu doğrultuda bugün Prizren'de kurulan çoğu derneklere rağmen, "Doğru Yol" derneği çok sayıda faal azalarıyla ve ve başkanlarıyla bu dönem muhtevasında Türk sanatına sunduğu katkılarıyla yalnız Prizren’de değil, Balkanlar’da bile amatör sahasında eşi rastlanmayan derneklerin başında gelmektedir. Çünkü bugüne kadar düzenlediği sayısız konserler, katıldığı sayısız uluslararası festivaller, teşhir ettiği büyük sayıda şiir dinletileriyle, yayınladığı dergileriyle, katıldığı her nevi kültür, sanat şenliklerinde, bu civarlarda biz Türklerin sayıca az olmamıza rağmen, sanat alanına bir dev olduğumuzu ispatlamıştır.

Kuruluşundan günümüze kadar “Doğru Yol” derneğinde her zaman sanatın geniş yararlı olma vasfı göz önünde tutulmuştur, Türk musikisinin estetik değerleri teşhir edilmeye çalışılmıştır. Dolayısıyla dernekte Türk musikisinin sanat dehası hep güncel olarak kalmıştır. “Doğru Yol” derneği bugüne kadar yapmış olduğu faaliyetler sayesinde Türk sanatçının insancıl görüşünü, ahlakını, yaşam tarzını, zevkini, estetik anlayışını, dinini, dilini geniş bir çevreye yayarak, bu sahadaki Türk damgasının nasıl korunduğunu göstermiştir. Bugün Kosova Türk musikisinin bir ekolü olarak malum "Doğru Yol" derneği ta baştan beri yalnız azalarına değil, genelde bura Türk insanına kültür ve sanat eğitimini verip, diğer derneklere ve kuruluşlara tek örnek olduğunu ispatlamıştır. Bütün bu başarıları "Doğru Yol" derneği ancak sanatçısına, kültürüne, aydınına, yazarına, müzisyenine, genelde tüm azalarına gereken ehemmiyeti vermekle başarmıştır ve bunları desteklerken de başa gelmiş ve her zaman birinci olmuştur. Yarım asırdan fazla bu müzik ekolu yıllarca bu civarlarda Türk müziğinin gelişmesine emek vermiş, sanatçısını hep takdir edip mükâfatlandırmıştır. 

"Doğru Yol" derneği bu 75 şanlı dolu yılı muhtevasında umumiyetle bütün faaliyetlerinde Türk benliği nasıl savunulur, gelenek ve görenekler nasıl yaşatılır, kültür sanat alanında yeniliklere nasıl ulaşılır, dostluk ve kardeşlik rüzgârları nasıl estirilir diye yansıtmıştır. Katıldığı uluslararası festivallerde bu topraklarda yaşayan Türkçenin, sanatın, kültürün türkülerimizin tadını, rengini teşhir etmiş, türkülerimizin içtenliğini, halk danslarımızın zenginliğini ve zarafetini başarıyla teşhir etmiştir. Türkü, şarkı ve halk danslar yoluyla dostlukların pekiştirilmesi yanı sıra buralarda, Türk hüviyetinin örf, adet, gelenek ve göreneklerinin var oluşunun somut bir örneğini sunmuştur. Gelecekte de bu topraklarda Türk mevcudiyetinin koca bir çınarı olarak daima taptaze kalacaktır. 

Kosova ve Prizren Türklerinin imajı olan "Doğru Yol" derneği bu başarılarını ancak sanatı ve kültürü tek güç olarak seçmekle başarmıştır. Tek sözle "Doğru Yol" derneğinin bugüne kadar yaymış olduğu ana mesajında “Sanatı seven bir toplumda kötülüklere yer yoktur" diye denilmektedir. Dolayısıyla bu mesajın muhtevasında "Biz Türkler barışçıyız ve öyle kalmalıyız" anlamı çıkmaktadır. Çünkü biz "Doğru Yol" olarak ancak kendi dilimizle, dinimizle, kültürümüzle, müziğimizle, örf, adet gelenek ve göreneklerimizi yaşatmakla ayakta kalabiliriz, gelişi güzel düşünülen bir ortamda müziğin ve sanat eserlerinin erimesine ve kültür yaşamının yozlaşmasına yol açacağı durumları her zaman göz önünde bulundurmalıyız. 

Doğru Yol’un bugüne kadar yapmış olduğu faaliyetlerdeki sanatsal ifade, zarifliğiyle zarafetiyle seyircisini büyülemiş, Türk müziğinin ve sanatın yüksek boyuttaki anlayışını dile getirmiştir. Sözü edilen faaliyetlerin doğrudan doğruya bir bağlılık içinde olması, dernekte bir bütünlük ve uyumluk sağlanmıştır. Dernekte bu her yönlü sanatsal özellikleriyle ve biri birinden farklı dönemleri yansıtan bu faaliyetler Prizren halkının günlük yaşamına da tesir etmiş ve onun da bir parçası olmakla her konserinde, başka bir gösterisinde veya merasiminde damgasını vurmuş 70 yıldır bulunduğu ortamına hoş ve güzel bir uyum sağlamıştır. Evet, “Doğru Yol” 70 yaşında. Bu 70 yıl süresince “Doğru Yol” lu birçok kişi yönetti bu derneğin sırlarından yüzlerce yaşlı, genç, kadın, erkek aza gelip geçti, tümü de bu demeğe bir şeyler verdiler, onu yüceltiler. Günümüzde de bu derneği yönetenler ona aza olarak faaliyetleriyle onu yaşatanlar, aynı soylu her nevi başarıyla sürdürüp onu yüceltiyorlar, sanata ve kültüre olan saygı ve sevgilerinden olacak ki hep başarılı ve faal olmuşlar, sanattan ve müzikten bir an olsun ayrı ve uzak kalamayacaklarını ispatlamışlardır.

Zaten 75 yıllık bir döneminde, toplumsal-ekonomik ve sosyal-politik koşulları muhtevasında gelişen Doğru Yol derneği, her nevi kültürel ve maddi kadirler içinde yer almıştır. Dolayısıyla, bugün Kosova’da “Doğru Yol” gibi bir Türk ekolunun, Kosova Türklüğün Sanat Merkezinin, Kosova Türklerin Minnet Kapısı ve Sanat Asi-tanesi’nin Türk Şairler Yuvasının, Kosova Türk Musikisi merkezinin ve büyük ölçüde buralarda yaşamakta olan Türk halkının da mevcudiyeti yönünden hususi bir ehemmiyet taşıyacaktır. Dolayısıyla bunca yıl Türk zevkinin ürünü olan sanatımız, müziğimiz ve kültürümüz bu dernekte tatbik edilerek, buralarda eskiden kalan yenisi de dâhil Türkün sanat dehası sergilenmeye devam edilecektir, Türklüğümüz, dilimiz, dinimiz, sanatımız, müziğimiz daha uzun yıllar yaşayacaktır.

                                                      Söz ve Müzik Raif Vırmiça – Doğru Yol’um Tek Yolum

                                                        Söz ve Müzik Raif Vırmiça – Canım Benim Doğru Yol’um